Teoria poliwagalna została opracowana przez Stephena Porgesa i dokładnie wyjaśnia jak nasz autonomiczny układ nerwowy reaguje na zagrożenie i jak wpływa to na nasze emocje, zachowanie i relacje z innymi ludźmi. Podstawowe założenie mówi, że autonomiczny układ nerwowy funkcjonuje w trzech trybach:
I Zaangażowania społecznego (ventral vagal) – w tym trybie czujemy się bezpieczni, jesteśmy otwarci, spokojni i gotowi do współpracy. To stan, w którym rozwija się zaufanie i bliskość.
II Mobilizacja (układ współczulny) – uruchamiany jest w odpowiedzi na zagrożenie, prowadzi do reakcji walki lub ucieczki. W tym stanie ciało jest napięte, a umysł skupiony na przetrwaniu.
III Zamrożenie (dorsal vagal) – pojawia się, gdy zagrożenie wydaje się przytłaczające. Odłączamy się emocjonalnie, możemy odczuwać pustkę, bezsilność czy dezorientację.
Autonomiczmy układ nerwowy reguluje takie procesy jak bicie serca, oddychanie i trawienie, a teoria poliwagalna pokazuje jak te funkcje są powiązane z naszymi reakcjami na stres i zagrożenie.
Teoria poliwagalna to nie tylko teoria – to narzędzie rozumienia siebie. Świadomość własnych reakcji nerwowych pozwala zarządzać stresem jak i budować głębsze relacje, jest z powodzeniem wykorzystywana w terapii do wspierania regulacji układu nerwowego i poprawy zdrowia psychicznego.